Natura jest najważniejsza
Zamówienie z obowiązkiem zapłaty
3 produkty
Gdzie jesteś: Strona główna » Poradnik » Układ pokarmowy

Układ pokarmowy

19 czerwiec 2017

Parafrazując Wieszcza, ten tylko doceni zdrowie, kto je stracił. W przypadku ludzkiego organizmu jest wiele chorób, które widać bardzo szybko i da się tej utracie zdrowia przeciwdziałać. Są też jednak schorzenia, których objawy widzimy dopiero stosunkowo późno, gdy siły organizmu do samoleczenia są już na wykończeniu. Jednym z takich przypadków są choroby wątroby – organ ten ma duże zdolności do regeneracji, a także „przekazywania” funkcji chorych fragmentów do innych, zdrowszych. Z tych powodów dopiero przy dużych uszkodzeniach zauważamy, że coś jest nie tak. Mogą to być bardzo różne objawy, od mało specyficznych typu osłabienia, męczliwości, lekkiej gorączki czy wzdęć, przez świąd skóry i krwawienia z przewodu pokarmowego, aż do spadku poziomu hormonów płciowych i zaburzeń osobowości czy świadomości. Oczywiście na to wszystko jeszcze może się nakładać rozlany, trudny do konkretnego umiejscowienia ból w górnej części brzucha.

Oczywiście wątrobie można pomóc i w telewizji czy radiu aż roi się od reklam najróżniejszych środków w tabletkach, płynach i saszetkach. Są to najczęściej produkty zawierające ornitynę, cholinę, fosfolipidy lub wyciągi ziołowe. Nie można zaprzeczyć, że możliwość połknięcia kilku kapsułek dziennie, bez konieczności zajmowania się zaparzaniem herbatek lub robieniem przetworów ziołowych, jest bardzo kusząca. Nie zapominajmy jednak, że zestawiona konkretnie dla nas mieszanka zawsze będzie lepsza od takiej wyprodukowanej masowo w fabryce. Specjalista ziołolecznictwa lub też my sami możemy tak dobrać odpowiednie składniki, by jak najpełniej odpowiadały naszym potrzebom.

Większość chorób wątroby wiąże się bezpośrednio z uszkodzeniami komórek ją tworzących, tzw. hepatocytów. Mogą to być takie nieprzyjemne zjawiska jak zatrucia pokarmowe lub lekowe, infekcje bakteryjne i wirusowe, choroby alergiczne. Wielką pomoc przyniosą tutaj surowce o działaniu ochronnym, np.:

  1. Brzozy: brodawkowata i omszona (Betula verrucosa, B. pubescens) – liść, kora
  2. Karczochy: zwyczajny, hiszpański (Cynara scolymus, C. cardunculus) – liść
  3. Ostropest plamisty (Sylibum marianum) – owoc
  4. Ostryże: długi i jawajski (Curcuma longa, C. xantorrhiza) – kłącze
  5. Pięciornik kurze ziele (Potentilla erecta) – kłącze, ziele
  6. Przataczniki: perski i lekarski (Veronica persica, V. officinalis) – ziele
  7. Rdest ptasi (Polygonum aviculare) – ziele
  8. Wiesiołek dwuletni (Oenothera biennis) – ziele, nasiona

Wśród ziół działających ochronnie na wątrobę bez wątpienia najważniejszymi są ostropest i karczochy. Pierwszy z nich, szczególnie w postaci alkoholowych przetworów lub spożywany na surowo, ma nieocenione właściwości odtruwające i hamujące wchłanianie toksyn, np. z trujących grzybów. Ponadto działa przeciwzapalnie, a co za tym idzie, łagodzi skutki niekontrolowanego, przedłużającego się podrażnienia wątroby oraz rozkurczowo – polepsza przepływ żółci i przez to zmniejsza ryzyko kamicy pęcherzyka lub przewodów żółciowych.

Karczochy również charakteryzują się dodatkowym, oprócz ochronnego, działaniem – odtruwającym, rozkurczowym i pobudzającym na metabolizm tłuszczów. Regularne stosowanie wyciągów z karczochów prowadzi do zmniejszenia ilości cholesterolu i kwasów tłuszczowych krążących we krwi i hamowania odkładania się płytek miażdżycowych w tętnicach.

Z wymienionych powyżej ziół część zwiększa też wydalanie z organizmu szkodliwych substancji – produktów metabolizmu, trujących składników pożywienia, toksyn bakteryjnych. Surowce te to przede wszystkim liść brzozy, ale też ziele przetacznika, rdestu i wiesiołka. Jest to szczególnie przydatna właściwość przy wirusowych zapaleniach wątroby czy długotrwałym leczeniu lekami syntetycznymi. Te cztery surowce regulują też metabolizm, co może się przekładać na lepszą przemianę materii i mniejsze ryzyko stłuszczenia wątroby przy tłustej diecie. W tej sytuacji pomocne jest też ich działanie przeciwmiażdżycowe, czyli zmniejszające odkładanie się cholesterolu w naczyniach krwionośnych. Silne działanie przeciwmiażdżycowe i odtruwające ma też powszechnie znany czosnek ogrodowy (Allium sativum).

            Innymi roślinami, z których produkty korzystnie wpływają na zawartość tłuszczy we krwi i ogólnie ich metabolizm, są:

  1. Borówka czarna (inaczej czernica, Vaccinium myrtillus) – liść
  2. Mniszek lekarski (Taraxacum officinale) – korzeń, ziele, kwiat
  3. Perz właściwy (Agropyron repens) –  kłącze

Te trzy surowce przeciwdziałają stłuszczeniu wątroby i miażdżycy naczyń, a także pobudzają wydalanie z organizmu szkodliwych substancji (działanie odtruwające). Oprócz tego liść borówki ma właściwości przeciwzapalne, a więc korzystne przy różnorodnych stanach zapalnych  w przebiegu chorób wątroby, np. wirusowym zapaleniu lub zwłóknieniu wątroby. Stan zapalny występuje też przy kamicy żółciowej, zarówno w przewodach, jak i w woreczku żółciowym.

W przypadku osób, które oprócz problemów wątrobowych mają też obniżoną przemianę materii, czy to przez odchudzanie, czy też wręcz odwrotnie, przez siedzący i nieaktywny tryb życia prowadzący do tycia, przydatne są zioła dodatkowo ogólnie regulujące metabolizm. Pomogą one przywrócić prawidłowy poziom spalania kalorii i przyhamować „nabieranie kilogramów”.

  1. Arcydzięgiel litwor (inaczej lekarski, Archangelica officinalis) – korzeń, liść, ziele
  2. Bluszczyk kurdybanek (Glechoma hederaceae) – ziele
  3. Cykoria podróżnik (Cichorum intybus) – korzeń  
  4. Czeremcha zwyczajna (Prunus padus) – kwiat, kora
  5. Dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum) – ziele
  6. Jarząb pospolity (inaczej jarzębina, Sorbus aucuparia) – owoc, kwiat
  7. Jasnota biała (Lamium album) – kwiat,
  8. Jemioła biała (inaczej pospolita, Viscum album) – ziele
  9. Kokoryczki: wielokwiatowa i wonna (Polygonatum multiflorum, P. odoratum) – ziele, kłącze
  10. Lepiężnik różowy (Petasites officinalis) – kłącze, liść
  11. Łopian większy (Arctium lappa) – liść, korzeń
  12. Morszczyn pęcherzykowaty (Fucus vesiculosus)
  13. Nasturcje: większa i mniejsza (Tropaeolum maius, T. minus) – ziele
  14. Nawłocie: pospolita i kanadyjska (Solidago virga-aurea, S. canadensis) – ziele
  15. Nostrzyk żółty (Melilotus officinalis) – ziele
  16. Pierwiosnki: lekarski i wyniosły (Primula veris, P. elatior) – ziele, kwiat
  17. Pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica) – liść, ziele, kłącze
  18. Porost islandzki (Lichen islandicus, Cetraria  islandica)
  19. Przytulia czepna, właściwa, wonna (Galium aparine, verum, odoratum) – ziele

Powyższe zioła, dzięki połączeniu działania metabolicznego i żółciopędnego, poprawiają także trawienie, które może być zachwiane przy nieprawidłowej diecie lub odchudzaniu. Należy przy tym zaznaczyć, że kwiat jasnoty, ziele bluszczyka i wymienione dalej ziele glistnika wręcz przyspieszają metabolizm, a nie tylko go regulują, a morszczyn i przytulia działają przeciwmiażdżycowo.

Oprócz kokoryczki, jemioły i arcydzięgla, wszystkie wymienione zioła metaboliczne pomagają też w odtruwaniu organizmu, czego znaczenie opisano we wcześniejszych paragrafach.

Wartościowym połączeniem działań jest też para „przeciwzapalne i rozkurczowe”, występująca w bluszczyku, jasnocie, kokoryczce, lepiężniku, nasturcjach, nostrzyku, ostryżu (kurkumie) i przytulii oraz:

  1. Kminku zwyczajnym (Carum carvi) – owoc
  2. Krwawniku pospolitym (Achillea millefolium) – ziele
  3. Melisie lekarskiej (Melissae officinalis) – liść, ziele
  4. Tymianku pospolitym (Thymus vulgaris) – ziele

 Dają one dobre rezultaty w zastoju żółci i wynikającej z niego kamicy, gdyż zarówno poprawiają przepływ poprzez rozszerzenie przewodów żółciowych, jak i niwelują powodowany przez ucisk płynu i kamieni stan zapalny. Należy mieć na uwadze, że długo zalegający w jednym miejscu kamień żółciowy może prowadzić do rozwoju odleżyny w odpowiednim narządzie, a ta w skrajnej sytuacji może spowodować perforację ściany pęcherzyka/przewodu, tak więc przeciwdziałanie zaognianiu się tych tkanek w kamicy jest nader ważne. Przetwory z ostryżu pomagają też hamować powstawanie kamieni.

Kilka ziół oprócz powyższego połączonego działania ma też dodatkowe – przeciwbólowe, a więc bardzo pożądane przez osoby borykające się ze złogami żółciowymi, ale też i po prostu z bólami spowodowanymi uszkodzeniem wątroby. Wymienić tu można:

  1. Bez czarny (Sambucus nigra) – owoc
  2. Bylica piołun (Artemisia absinthium) – ziele
  3. Glistnik jaskółcze ziele (Chelidonium maius) – ziele
  4. Majeranek ogrodowy (Majorana hortensis, Origanum majorana) – ziele
  5. Mięta pieprzowa (Mentha piperita) – liść, ziele
  6. Ruta zwyczajna (Ruta graveolens) – ziele, liść
  7. Tatarak zwyczajny (Acorus calamus) – kłącze
  8. Wierzba biała (Salix alba) – liść, kora
  9. Wrotycz pospolity (Tanacetum vulgare) – ziele, kwiat

Zwrócić tu należy uwagę na dwie rzeczy, po pierwsze wierzba dodatkowo hamuje powstawanie kamieni żółciowych i działa odtruwająco, podobnie jak glistnik., a po drugie przetwory miętowe muszą być w mocnym stężeniu, aby działać przeciwbólowo. Kamicy żółciowej przeciwdziała również ziele skrzypu polnego (Equisetum arvense), wspomagające także odtruwanie organizmu.

            Pamiętając o tym, że jednymi z objawów chorób wątroby jest wycieńczenie, wychudzenie i łatwe męczenie się, wspomnijmy też o ziołach dodatkowo działających wzmacniająco na organizm, np.:

  1. Przywrotnik pasterski (Alchemilla monticola, A. pastoralis) – ziele
  2. Rozmaryn lekarski (Rosmarinus officinalis) – ziele, liść
  3. Róża dzika (Rosa canina) – owoc
  4. Sosna zwyczajna (Pinus sylvestris) – liść, pączki

Z wymienionych wcześniej są to też wiesiołek (olej z nasion), jarzębina (owoc), łopian, morszczyn, nostrzyk, pokrzywa, piołun i wrotycz. Wszystkie te zioła pomagają w odzyskiwaniu sił i regeneracji organizmu, np. po infekcji wirusowej czy bakteryjnej, a dzika róża ma właściwości odtruwające, rozkurczowe i przeciwmiażdżycowe.

            Na koniec jeszcze tylko ostatnia z pobocznych właściwości ziół wątrobowych – uspokajanie. Większość wspomnianych surowców w mniejszym lub większym stopniu działa w ten sposób i należy to brać pod uwagę jako cechę zasadniczo pozytywną. W naszych zabieganych czasach, kiedy wszystko należy robić na wczoraj, a wszelkie zdarzenia, które nas spowalniają, są dla nas źródłem stresu, uspokojenie może pozwolić na chwilę wytchnienia. Bez mętliku w głowie jaśniej da się ocenić sytuację, czy to zdrowotną, czy też zawodową lub osobistą. Najlepiej zadziałają na nas wtedy kokoryczka, lepiężnik, kminek, melisa, glistnik, ruta, tatarak, rozmaryn oraz dziurawiec, przy czym przetwory olejowe lub alkohole z tego ostatniego polepszą też nastrój, co jest szczególnie ważne przy jego obniżeniu mogącym występować u chorych na przewlekłe zapalenie wątroby.

 

Bibliografia:

 

  1. J. Górski, „Fizjologia człowieka”, Warszawa, PZWL, 2010, ISBN: 978-83-200-4000-5
  2. M. Koczwara, „Farmakognozja”, wyd. 2., t. III-IV, Kraków, 1959
  3. S. Kohlműnzer, „Farmakognozja”, wyd. 5., Warszawa, PZWL, 1997, ISBN: 83-200-2230-4
  4. P. Thor, „Podstawy patofizjologii człowieka”, Kraków, U.W.M. „Vesalius”, 2009, ISBN: 978-83-85688-78-5
  5. H. Różański, „Poradnik zielarski”, Krosno, 1993
  6. H. Różański, „Poradnik fitoterapii, Krosno, 1990-1994
  7. H. Różański, „Roślinne preparaty galenowe”, cz. I-III, Krosno, 1989-1996
  8. H. Różański, „Roślinne preparaty galenowe”, cz. IV, Krosno-Poznań, 1997-2001
  9. http://rozanski.li/48/sylimaryna-sylimarol-i-ostropest/
  10. http://rozanski.li/247/kurkuma-ostryz-curcuma/
  11. http://rozanski.li/396/karczoch-artichoke-cynara-scolymus-l-nowe-spojrzenie-na-skladniki-i-aktywnosc/

 

7 czerwiec 2017

Zioła najlepsze na wrzody

            W latach 50. ubiegłego wieku choroba wrzodowa, a ogólniej kojarzone z nią ostre bóle okolic żołądka i niestrawność, uznawana była na Zachodzie za wyznacznik sukcesu. Mężczyźnie, który po powrocie do domu musiał łykać środki zobojętniające kwas żołądkowy, najprawdopodobniej w pracy szło dobrze i rodzina mogła być z niego dumna. Oczywiście do momentu, kiedy nie trafił do szpitala z powodu pęknięcia wrzodu i krwotoku. Ten „wyznacznik sukcesu” zaczyna się od małej nadżerki, czyli ubytku w błonie śluzowej żołądka. Bez wydzielanego przez komórki tej warstwy śluzu, leżące niżej wrażliwe tkanki są wystawione na szkodliwe działanie kwasu w soku żołądkowym. To powoduje pogłębianie nadżerki i w końcu powstanie wrzodu. Z czasem w skrajnej sytuacji może to spowodować przedziurawienie ściany żołądka i wlewanie się jego treści do otaczającej go jamy otrzewnej lub dalsze wżeranie się kwasu w przylegający narząd, np. trzustkę.

W obecnych czasach oczywiście nie jesteśmy już zadowoleni z wystąpienia tej choroby, ale wrzody wcale nie odeszły w zapomnienie i ludzie zapracowani, źle się odżywiający, zestresowani nadal są na nie narażeni. Stres nie jest też jedyną przyczyną tej choroby. Do innych głównych czynników zagrożenia należą:

  1. infekcja bakteriami Helicobacter pylori – występuje u ponad 90% ludzi z wrzodami dwunastnicy i ponad 70% z wrzodami żołądka; drobnoustroje te łatwo przeżywają w żołądku, a przez wydzielane przez siebie substancje powodują przewlekłe zapalenie jego ścian;
  2. nadużywanie lub długie stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (aspiryna, ibuprofen, naproksen, ketoprofen) – środki te ograniczają w naszym organizmie produkcję substancji ochraniających błonę śluzową żołądka i zwiększają przez to czterokrotnie ryzyko choroby wrzodowej;
  3. palenie papierosów – palacze są dwukrotnie bardziej narażeni na wystąpienie wrzodów, a ponadto palenie hamuje mechanizmy gojenia owrzodzeń i nadżerek oraz zwiększa prawdopodobieństwo ich powikłań, np. rozwinięcia się nowotworu;
  4. błędy żywieniowe – nadmierne spożycie alkoholu, kawy, herbaty czy silnych przypraw, które to wszystkie powodują zwiększone wydzielanie i mocniejsze zakwaszanie soku żołądkowego, co jest jedną z przyczyn wrzodów dwunastnicy.

Usunięcie z naszego życia wszystkich powyższych zagrożeń jest oczywiście najszybszym i najskuteczniejszym sposobem na poradzenie sobie z ryzykiem choroby wrzodowej. Jednakże nie zawsze jest to możliwe albo choroba już się rozwinęła i pojawiły się objawy, np. stałe uczucie pieczenia i bólu w okolicy żołądka, czarne „kłaczki” przy wymiotach, smoliście czarne stolce, nieuzasadnione chudnięcie czy zmęczenie. Należy wtedy wspomóc swój organizm w walce z chorobą. Standardowo wszyscy myślimy o różnorodnych lekach zobojętniających sok żołądkowy – tabletkach, kapsułkach, mleczkach. Dają bardzo szybką i niekiedy nawet długotrwałą ulgę, ale brane przez dłuższy czas mają dużo skutków ubocznych, choćby problemy kostne (wypłukują wapń) czy infekcje bakteryjne (mniejsza kwasowość w żołądku oznacza słabszą barierę dla drobnoustrojów). Z tego też powodu warto spojrzeć na zioła, które od wieków pomagały przy problemach tego typu oraz na te, których właściwości odkryto dopiero niedawno, dzięki zdobyczom nauki. Dla wygody podzielmy je wszystkie na cztery grupy: osłaniające, przeciwzapalne, odkażające i przeciwkrwotoczne oraz uspokajające.

            Pierwsza z tych grup działa głównie poprzez tworzenie ochronnej warstwy śluzu na ścianach żołądka. Przede wszystkim jest to ważne dla ich uszkodzonych części, gdyż one nie mają już swojej naturalnej powłoki ochronnej. Takie działanie nie tylko ogranicza dalsze szkody, ale też przyspiesza proces gojenia i zarastania nadżerek. Spośród dużej liczby ziół mogących tworzyć śluzowate przetwory, a przez to przydatnych przy wrzodach i wszelkich nieżytach przewodu pokarmowego, wymienić należy:

  1. Babki: lancetową, piaskową, płesznik, szerokolistną (Plantago lanceolata, arenaria, ovata, maior)
  2. Bez czarny (Sambucus nigra) - liść
  3. Len zwyczajny (Linum usitatissimum) - siemię całe
  4. Malwę czarną (Althaea rosea) – kwiat z kielichami
  5. Morszczyn pęcherzykowaty (Fucus vesiculosus)
  6. Podbiał pospolity (Tussilago farfara) – liść
  7. Porost islandzki (Lichen islandicus czyli Cetraria  islandica)
  8. Prawoślaz lekarski (Althaea officinalis) – liść, korzeń
  9. Ślaz leśny  i ślaz zaniedbany (Malva sylvestris i M. neglecta) – liść, korzeń
  10. Żywokost lekarski (Symphytum officinale) – korzeń

Należy pamiętać, że w przypadku nasion lnu i babek piaskowej oraz płesznik zdecydowanie korzystniejsza od zaparzania jest ich maceracja - zalewa się je szklanką letniej wody i pozostawia na około pół godziny. Otrzymujemy wtedy dosyć klarowny kleik, zawierający praktycznie tylko śluzy, bez dodatku innych substancji, np. cukrów typu skrobii. Pije się tylko kleik, a nasiona lub łuski odrzuca jako pozbawione wartościowych dla nas związków. Z drugiej strony z surowców korzeniowych (prawoślaz, ślazy, żywokost) należy wykonywać odwary czyli gotować je przez 40 minut pod przykryciem.

Z wymienionych powyżej roślin, kilka ma oprócz powlekania jeszcze inne właściwości, np. podbiał i porost islandzki działają odkażająco, wspomagając w walce z infekcją Helicobacter pylori i przy ewentualnych zatruciach, a żywokost hamuje drobne krwawienia z przewodu pokarmowego. Z kolei malwa czarna ma bardzo interesującą dla pań cechę – normuje działanie jajników, a przez to reguluje miesiączkę i zmniejsza objawy menopauzy.

            Drugą, bardzo ważną dla „wrzodowców”, grupą ziół są surowce przeciwzapalne. Zmniejszają one zaognienie nadżerek i ich okolicy oraz napływ w tamte miejsca komórek układu odpornościowego, które normalnie dalej zwiększałyby stan zapalny. Takie łagodzenie nie tylko pozwala uśmierzyć ból, ale przede wszystkim ułatwia gojenie się wrzodów i przywraca bardziej fizjologiczne, czyli prawidłowe, funkcje żołądka. Typowymi roślinami o działaniu przeciwzapalnym są:

  1. Arnika górska (Arnica montana) – kwiat
  2. Bez czarny (Sambucus nigra) – kwiat
  3. Fiołek trójbarwny (Viola tricolor) – ziele
  4. Lukrecja gładka (Glycyrrhiza glabra) - korzeń
  5. Pierwiosnek lekarski i wyniosły (Primula veris, P. elatior) – ziele, kwiat 
  6. Rumianek pospolity (Matricaria chamomilla) - kwiat
  7. Wierzba biała (Salix alba) – kora

Bezsprzecznie najważniejszym z powyższych surowców jest korzeń lukrecji. Ma silne działanie przeciwzapalne, działa lekko powlekająco, a także odkażająco, w tym również na wirusy. Z kolei kwiat arniki i morszczyn przyspieszają przemianę materii pomagając tym samym osobom odchudzającym się, a ziele fiołka ułatwia oczyszczanie organizmu ze zbędnych produktów metabolizmu i jest również polecane przy diecie, a ponadto przy problemach z trądzikiem i po dłuższym leczeniu mocnymi lekami. Nie można też zapomnieć o koszyczku rumianku i kory wierzby – obydwa surowce dodatkowo uspokajają, co jest nieocenione przy spowodowanej stresem nerwicy żołądka.

            Trzecia z naszych grup ziół na wrzody to rośliny odkażające. Jak wspomniano już wyżej, są one cenne w przypadku infekcji Helicobacter pylori, która to, przypomnijmy, jest wykrywana u ponad 70% wszystkich chorych na chorobę wrzodową. Ponadto pomagają obronić się naszemu organizmowi przed drobnoustrojami połykanymi z pokarmem i napojami, co ma z kolei duże znaczenie przy jednoczesnym stosowaniu leków zobojętniających sok żołądkowy. Surowców o takim działaniu jest wiele i głównie są to te o charakterze garbnikowym, a więc także ściągającym i przeciwkrwotocznym:

  1. Bodziszek cuchnący (Geranium robertianum) – ziele
  2. Buk zwyczajny (Fagus silvatica) – kora
  3. Jesion wyniosły (Fraxinus excelsior) – kora
  4. Kalina koralowa (Viburnum opulus) – kora
  5. Krwiściąg lekarski (Sanguisorba officinalis) – korzeń, ziele
  6. Orzech włoski (Juglans regia) – liść, kora, zielona łupina orzechów
  7. Pięciornik gęsi czyli srebrnik (Potentilla anserina) - ziele
  8. Pięciornik kurze ziele (Potentilla erecta) – korzeń, ziele
  9. Rdest ostrogorzki (Polygonum hydropiper) – ziele

Oprócz tego odkażająco działają też inne surowce, takie jak:

  1. Centuria pospolita (Centaurium umbellatum) – ziele
  2. Czosnek ogrodowy (Allium sativum) – cebula (mieszany z węglem aktywnym – carbo medicinalis)
  3. Dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum) – ziele
  4. Glistnik jaskółcze ziele (Chelidonium maius) – ziele
  5. Kosaciec żółty (Iris pseudoacorus) - kłącze
  6. Kozieradka pospolita (Trigonella foenum graecum) - nasiona
  7. Lepiężnik różowy (Petasites officinalis) – kłącze, liść
  8. Tatarak zwyczajny (Acorus calamus) – kłącze

Także wśród powyższych ziół da się wyróżnić kilka mających dodatkowe, cenne dla niektórych chorych, właściwości. Po pierwsze – działanie przeciwbólowe. Nikt z nas nie lubi pojawiającego się niespodziewanie bólu, który nie dość, że jest nieprzyjemny, to jeszcze może rozpraszać i utrudniać codzienne zajęcia. Przy kłującym i piekącym bólu od nadżerek i wrzodów skuteczne są wyciągi z rdestu ostrogorzkiego, glistnika i tataraku.

Po drugie – oczyszczanie organizmu. Długie leczenie silnymi lekami, odchudzanie i zatrucia pokarmowe mogą prowadzić do nagromadzenia się niekorzystnych produktów przemiany materii, które w przyszłości mogą wywołać lub zaostrzać obecne już choroby. Pomóc z tym mogą przetwory czosnku, kosaćca żółtego i pięciornika gęsiego.

Po trzecie – uspokajające. Wyciągi z jesionu, kaliny, lepiężnika i tataraku zmniejszają napięcie nerwowe, łagodzą stres, pozwalają lepiej funkcjonować w dzisiejszym zabieganym świecie, a przez to redukują wpływ jednej z przyczyn rozwoju nadżerek żołądka. Ponadto są skuteczne w związanej ze stresem, ale niebędącej chorobą wrzodową, nerwicy żołądka.

            Z innych pożytecznych przy wrzodach  surowców uspokajających wymienić można:

  1. Kokoryczki: wielokwiatową i wonną (Polygonatum multiflorum, P. odoratum) – kłącze, ziele
  2. Lipy: szerokolistną, drobnolistną (Tilia platyphyllos, T. cordata)  - kwiat
  3. Różę dziką (Rosa canina) – liście, płatki.

Bibliografia:

  1. M. Koczwara, „Farmakognozja”, wyd. 2., t. III-IV, Kraków, 1959
  2. S. Kohlműnzer, „Farmakognozja”, wyd. 5., Warszawa, PZWL, 1997, ISBN: 83-200-2230-4
  3. H. Różański, „Poradnik zielarski”, Krosno, 1993
  4. H. Różański, „Poradnik fitoterapii, Krosno, 1990-1994
  5. H. Różański, „Roślinne preparaty galenowe”, cz. I-III, Krosno, 1989-1996
  6. H. Różański, „Roślinne preparaty galenowe”, cz. IV, Krosno-Poznań, 1997-2001
  7. P. Thor, „Podstawy patofizjologii człowieka”, Kraków, U.W.M. Vesalius, 2009, ISBN: 978-83-85688-78-5
  8. http://rozanski.li/396/karczoch-artichoke-cynara-scolymus-l-nowe-spojrzenie-na-skladniki-i-aktywnosc/
  9. http://www.poradnikzdrowie.pl/zdrowie/uklad-pokarmowy/choroba-wrzodowa-zoladka-przyczyny-objawy-i-leczenie-wrzodow-zoladka_40297.html

 

1 czerwiec 2017

Trawienie – zielarskie wspomożenie

 

            Proces trawienia jest dla nas czymś, na co normalnie nie zwracamy najmniejszej uwagi. Normalnie, znaczy do momentu, kiedy coś przestaje działać i zaczyna nas kłuć w boku, pęcznieje nam brzuch albo wizyty w toalecie wydłużają się w nieskończoność. Nie myślimy, że od pierwszego ugryzienia jabłka czy innej kiełbaski rozpoczyna się skomplikowany proces prowadzący ostatecznie do wchłonięcia jak największej części składników odżywczych i potem wbudowania ich w nasz organizm. Tymczasem to, co jemy i z czym, ma ogromne znaczenie dla łatwości z jaką przyswoimy z jedzenia wartościowe substancje i pozbędziemy się reszty. I nie potrzeba do tego wyszukanych ziół – większość znamy nawet z przydomowego ogródka, a jeśli nie, to już z kuchni na pewno.

            Najpierw jednak odrobina teorii o samym procesie trawienia w sensie fizjologicznym. Wszystko zaczyna się od pierwszego ugryzienia – nasz organizm reaguje na pojawienie się pokarmu w ustach zwiększeniem wydzielania śliny, soków żołądkowych, żółci. Już sama ślina ma bardzo ważną rolę – zapoczątkowuje trawienie cukrów, zwilża pokarm i pozwala uformować łatwiejsze do przełknięcia grudki, tzw. kęsy. Tak obrobione jedzenie trafia przez przełyk do żołądka, gdzie jest traktowane stężonym kwasem. Jest to niezbędne z dwóch powodów, po pierwsze pozwala pozbyć się z pokarmu większości bakterii i innych drobnoustrojów, które mogłyby nas zakazić i spowodować chorobę, a po drugie uczynnia zawarte w soku żołądkowym enzymy. Trzeba zauważyć, że wzmożone wydzielanie soku żołądkowego oznacza większe zakwaszenie i przez to łatwiejsze trawienie. Nadtrawione jedzenie przesuwa się potem do jelita cienkiego. Tutaj, w zdecydowanie mniej kwasowym środowisku, ma miejsce właściwy rozkład wszystkich grup pokarmowych – białek, cukrów i tłuszczy. Do jelita spływa sok trzustkowy, zawierający enzymy trawienne oraz żółć, produkowana w wątrobie i zagęszczana w woreczku żółciowym, konieczna do rozdrobnienia tłuszczy i przez to ułatwienia ich wchłaniania. Samo jelito cienkie również wytwarza specyficzny sok trawienny, który zmniejsza kwasowość pokarmu, przez co wzmacnia działanie enzymów i chroni komórki ścian jelit. Ściany te są pokryte olbrzymią liczbą drobnych wypustek, zwanych kosmkami, dzięki którym powierzchnia jelita dochodzi do 200m2. Na granicy tychże kosmków dochodzi do ostatniego etapu trawienia i wchłaniania części substancji.

            Zioła pozwalające usprawnić powyższy proces mają różnorodne działanie i dla ułatwienia wypada podzielić je na grupy.

Pierwszą z nich niech będą ogólnie rozumiane przyprawy. Dzięki temu, że nie tylko wspierają nasze zdrowie, ale też dodają aromatu posiłkom, możemy bez problemu jeść zdrowo i smacznie. Poniżej znajduje się alfabetyczna lista dziesięciu najpopularniejszych i najskuteczniejszych z nich:

  1. Bazylia pospolita (Ocinum basilicum)
  2. Bylica estragon (Artemisia dracunculus)
  3. Goździkowiec korzenny (Eugenia caryophyllata)
  4. Kminek zwyczajny (Carum carvi)
  5. Lebiodka pospolita (Origanum vulgare) - popularne oregano
  6. Lubczyk lekarski (Levisticum officinale)
  7. Majeranek ogrodowy (Majorana hortensis)
  8. Mięta (Mentha arvensis, M. pulegium, M. piperita)
  9. Tymianek pospolity (Thymus vulgaris)
  10. Czosnek ogrodowy (Allium sativum)

Dla tych z nas, którzy lubią nieco egzotyczniejsze smaki, dobrymi i pożytecznymi przyprawami mogą być bardzo aromatyczne: arcydzięgiel litwor (Angelica officinalis), biedrzeniec anyż (Pimpinella anisum, nie mylić z anyżem gwiaździstym) i tatarak zwyczajny (Acorus calamus).

Wszystkie powyższe rośliny zwiększają wydzielanie soków trawiennych i żółci, a goździki, oregano, lubczyk i majeranek dodatkowo pobudzają apetyt.

            Za drugą grupę można uznać rośliny goryczowe – po spożyciu ich dominuje smak gorzki, za który odpowiedzialne są różne związki chemiczne w nich zawarte. Substancje te przede wszystkim zwiększają wydzielanie soku żołądkowego, ale w mniejszym stopniu też trzustkowego i jelitowego oraz żółci. Najbardziej znane to:

  1. Bylica piołun (Artemisia absinthium)
  2. Bobrek trójlistkowy (Menyanthes trifoliata)
  3. Centuria pospolita (Centaurium umbellatum)
  4. Goryczka żółta (Gentiana lutea)
  5. Ruta zwyczajna (Ruta graveolens)

Główne zastosowanie to niedokwaśność (zbyt mała ilość soku żołądkowego), niestrawność i brak apetytu. Dodatkowo bobrek pobudza metabolizm, więc może być pomocny dla osób chcących się odchudzić lub mających mało energii.

Mniej znanym surowcem w tej grupie jest porost islandzki (Cetraria islandica lub Lichen islandicus), rozpoznawalny przede wszystkim z syropów i cukierków na gardło. Te same śluzy, których wpływ tak cenimy przy kaszlu, mogą być pożyteczne przy nieżycie żołądka, gdyż osłonią jego ścianki, a jednocześnie ułatwią trawienie pokarmów, aby te przez zaleganie nie zaostrzały stanu zapalnego.

            Trzecia grupa to zioła o dodatkowym działaniu  przeciwzapalnym. Są bardzo przydatne przy schorzeniach pokarmowych ze stanem zapalnym, np. nieżycie żołądka czy jelit, wrzodach, ale będą skuteczne też np. u osób z artretyzmem.

  1. Chaber bławatek (Centaurea cyanus)
  2. Cykoria podróżnik (Cichorum intybus)
  3. Herbata chińska (Camelia sinensis)
  4. Nagietek lekarski (Calendula officinalis)
  5. Nawłoć pospolita i nawłoć kanadyjska (Solidago virga-aurea i canadensis)
  6. Nostrzyk żółty (Melilotus officinalis)
  7. Połonicznik nagi (Herniara glabra)
  8. Rumianek pospolity (Matricaria chamomilla)

Również tutaj można wyróżnić kilka roślin pobudzających apetyt, np. cykorię podróżnik, nagietek i nawłoć, szczególnie wskazanych dla osób starszych o zmniejszonym łaknieniu, wychudzonych.

Do czwartej grupy należą surowce roślinne wspomagające trawienie, a jednocześnie rozluźniające. Stosowane są przy niestrawności występującej jednocześnie ze skurczami jelit, kolką lub zaleganiem żółci:

  1. Arnika górska (Arnica montana) - kwiat
  2. Bez czarny (Sambucus nigra) - owoc
  3. Bluszczyk kurdybanek (Glechoma hederacea)
  4. Jasnota biała (Lamium album) - kwiat
  5. Karczoch hiszpański i zwyczajny (Cynara cardunculus i scolymus)
  6. Krwawnik pospolity (Achillea millefolium)

W szczególności karczoch jest bardzo wartościowym ziołem – oprócz zwiększania wydzielania soków trawiennych i działania rozluźniającego, przyspiesza on metabolizm, wspomaga odtruwanie organizmu i ułatwia wypróżnianie.

            Ostatnią, piątą grupą są zioła przede wszystkim kojarzone z działaniem na układ nerwowy:

  1. Dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum)
  2. Glistnik jaskółcze ziele (Chelidonium maius)
  3. Kozłek lekarski (Valeriana officinalis)
  4. Melisa lekarska (Melissa officinalis)

Jakkolwiek jedzenie późnym wieczorem czy wręcz na noc obfitych posiłków jest zasadniczo przeciwwskazane, to na pewno niejeden raz zdarzyła się przedłużająca się kolacja z rodziną lub coś zjedzone w drodze powrotnej z imprezy. W takich przypadkach nie tylko potrzebne będzie właśnie wspomożenie dla niezbyt wydajnie pracującego w nocy układu pokarmowego, ale też wyciszenie i usposobienie do snu.

            Na koniec jeszcze tylko dwie małe grupy ziół o specyficznych działaniu dodatkowym. Pierwsza to te wspomagające odtruwanie organizmu, np. po zatruciach pokarmowych czy intensywnym wysiłku i należą tu nawłoć pospolita i kanadyjska, owoc bzu czarnego, jasnota biała, karczochy hiszpański i zwyczajny, berberys zwyczajny (Berberis vulgaris), lepiężnik różowy (Petasites officinalis), liście porzeczki czarnej (Ribes nigrum). W drugiej grupie, ogólnie pobudzających metabolizm, znaleźć można nostrzyk żółty, bluszczyk kurdybanek, karczochy, krwawnik pospolity, dziurawiec, glistnik, nasturcje większą i mniejszą (Tropaeolum maius i minus), bukwicę lekarską (Betonica officinalis) i liść borówki czernicy (Vaccinium myrtillus)

 

Bibliografia:

  1. J. Górski, „Fizjologia człowieka”, Warszawa, PZWL, 2010, ISBN: 978-83-200-4000-5
  2. M. Koczwara, „Farmakognozja”, wyd. 2., t. III-IV, Kraków, 1959
  3. S. Kohlműnzer, „Farmakognozja”, wyd. 5., Warszawa, PZWL, 1997, ISBN: 83-200-2230-4
  4. H. Różański, „Poradnik zielarski”, Krosno, 1993
  5. H. Różański, „Poradnik fitoterapii, Krosno, 1990-1994
  6. H. Różański, „Roślinne preparaty galenowe”, cz. I-III, Krosno, 1989-1996
  7. H. Różański, „Roślinne preparaty galenowe”, cz. IV, Krosno-Poznań, 1997-2001
  8. http://rozanski.li/396/karczoch-artichoke-cynara-scolymus-l-nowe-spojrzenie-na-skladniki-i-aktywnosc/

 

16 marzec 2017

Dolegliwości przewodu pokarmowego są jednymi z najczęstszych problemów zdrowotnych. Niestety sprzyja im współczesna cywilizacja. W naszych czasach najczęściej jemy za dużo lub za mało, jednocześnie nie zwracając uwagi na to co jemy. Bardzo często jemy w pośpiechu. Poza tym nasze jedzenie jest dalekie od tego co naturalne, a jest mniej lub bardziej przetworzone. Zawiera ono różnego rodzaju  dodatki jak konserwanty, barwniki, aromaty itp. Na szczęście typowe dolegliwości przewodu pokarmowego możemy łatwo rozwiązać za pomocą środków pochodzenia naturalnego. 

 

Niestrawność

Tej dolegliwości towarzyszy uczucie pełności, zgaga, wzdęcia, bóle brzucha. Pomocne są tutaj zioła, które zwiększają funkcje wydzielnicze żołądka, trzustki, wątroby, działają rozkurczowo. Surowce roślinne, które nasilają funkcje żołądka jak korzeń goryczki, liść bobrka trójlistnego, naowocnia pomarańczy gorzkiej zawierają związki gorzkie, natomiast takie jak liść mięty pieprzowej, kwiat rumianku, liść szałwii zawierają olejki eteryczne. Funkcje wątroby wspomagają surowce roślinne takie jak ziele dziurawca, liść karczocha, kwiat kocanki, kłącze kurkumy. One to działają żółciopędnie i żółciotwórczo. Natomiast dla regeneracji wątroby korzystne jest stosowanie ostropestu plamistego.

 

Wzdęcia

Zioła, które zawierają olejki eteryczne działają też rozkurczowo. Typowymi surowcami rozkurczowymi są owoce: kopru włoskiego, kminku, kolendry oraz kwiat rumianku.

 

Zgaga

W przypadku zgagi możemy zastosować nasiona lnu, które dzięki zawartości śluzu działają osłaniająco na żołądek lub o silniejszym działaniu korzeń lukrecji. Warto zwrócić uwagę na herbatki funkcjonalne, takie jak: Herbatka fix Anty-Zgago.

 

Zaparcia

Dodatkowym czynnikiem cywilizacyjnym, który im sprzyja to brak aktywności fizycznej u współczesnych ludzi. Pomocne są tutaj surowce śluzowe jak nasiona lnu, nasiona babki płesznik, czy silniej działające liść senesu, kora kruszyny, korzeń rzewienia. Niemniej środki te powinny być stosowane doraźnie.

 

Biegunki

W przypadku biegunek polecane są surowce garbnikowe jak owoc borówki czernicy, liść czarnej herbaty. Odpowiednia dieta pomoże rozwiązać większość ww. problemów, niemniej warto ją wspomóc aktywnością fizyczną.  

 

Układ pokarmowy

17 stycznia 2014

Dolegliwości układu trawiennego, dla współczesnego człowieka to prawdziwy i coraz częstszy problem. Stylowi życia związanemu ze stresem, ciągłym pośpiechem, siedzącym trybem pracy, małą ilością ruchu, nieodpowiednim odżywianiem i szybkim spożywaniem posiłków zawdzięczamy wszystkie dolegliwości, które burzą prawidłowe funkcjonowanie układu pokarmowego a zarazem funkcjonowanie jego narządów. Do najczęstszych zaburzeń układu trawiennego należy: zgaga, niestrawność, nudności, wymioty, wzdęcia, zaparcia, biegunka, nieżyt żołądka, jelit.

Czytaj więcej

Pokaż wszystkie