Natura jest najważniejsza
Zamówienie z obowiązkiem zapłaty
3 produkty
Gdzie jesteś: Strona główna » Artykuły » Wątroba

19 czerwiec 2017

Wątroba

 

Parafrazując Wieszcza, ten tylko doceni zdrowie, kto je stracił. W przypadku ludzkiego organizmu jest wiele chorób, które widać bardzo szybko i da się tej utracie zdrowia przeciwdziałać. Są też jednak schorzenia, których objawy widzimy dopiero stosunkowo późno, gdy siły organizmu do samoleczenia są już na wykończeniu. Jednym z takich przypadków są choroby wątroby – organ ten ma duże zdolności do regeneracji, a także „przekazywania” funkcji chorych fragmentów do innych, zdrowszych. Z tych powodów dopiero przy dużych uszkodzeniach zauważamy, że coś jest nie tak. Mogą to być bardzo różne objawy, od mało specyficznych typu osłabienia, męczliwości, lekkiej gorączki czy wzdęć, przez świąd skóry i krwawienia z przewodu pokarmowego, aż do spadku poziomu hormonów płciowych i zaburzeń osobowości czy świadomości. Oczywiście na to wszystko jeszcze może się nakładać rozlany, trudny do konkretnego umiejscowienia ból w górnej części brzucha.

Oczywiście wątrobie można pomóc i w telewizji czy radiu aż roi się od reklam najróżniejszych środków w tabletkach, płynach i saszetkach. Są to najczęściej produkty zawierające ornitynę, cholinę, fosfolipidy lub wyciągi ziołowe. Nie można zaprzeczyć, że możliwość połknięcia kilku kapsułek dziennie, bez konieczności zajmowania się zaparzaniem herbatek lub robieniem przetworów ziołowych, jest bardzo kusząca. Nie zapominajmy jednak, że zestawiona konkretnie dla nas mieszanka zawsze będzie lepsza od takiej wyprodukowanej masowo w fabryce. Specjalista ziołolecznictwa lub też my sami możemy tak dobrać odpowiednie składniki, by jak najpełniej odpowiadały naszym potrzebom.

Większość chorób wątroby wiąże się bezpośrednio z uszkodzeniami komórek ją tworzących, tzw. hepatocytów. Mogą to być takie nieprzyjemne zjawiska jak zatrucia pokarmowe lub lekowe, infekcje bakteryjne i wirusowe, choroby alergiczne. Wielką pomoc przyniosą tutaj surowce o działaniu ochronnym, np.:

  1. Brzozy: brodawkowata i omszona (Betula verrucosa, B. pubescens) – liść, kora
  2. Karczochy: zwyczajny, hiszpański (Cynara scolymus, C. cardunculus) – liść
  3. Ostropest plamisty (Sylibum marianum) – owoc
  4. Ostryże: długi i jawajski (Curcuma longa, C. xantorrhiza) – kłącze
  5. Pięciornik kurze ziele (Potentilla erecta) – kłącze, ziele
  6. Przataczniki: perski i lekarski (Veronica persica, V. officinalis) – ziele
  7. Rdest ptasi (Polygonum aviculare) – ziele
  8. Wiesiołek dwuletni (Oenothera biennis) – ziele, nasiona

Wśród ziół działających ochronnie na wątrobę bez wątpienia najważniejszymi są ostropest i karczochy. Pierwszy z nich, szczególnie w postaci alkoholowych przetworów lub spożywany na surowo, ma nieocenione właściwości odtruwające i hamujące wchłanianie toksyn, np. z trujących grzybów. Ponadto działa przeciwzapalnie, a co za tym idzie, łagodzi skutki niekontrolowanego, przedłużającego się podrażnienia wątroby oraz rozkurczowo – polepsza przepływ żółci i przez to zmniejsza ryzyko kamicy pęcherzyka lub przewodów żółciowych.

Karczochy również charakteryzują się dodatkowym, oprócz ochronnego, działaniem – odtruwającym, rozkurczowym i pobudzającym na metabolizm tłuszczów. Regularne stosowanie wyciągów z karczochów prowadzi do zmniejszenia ilości cholesterolu i kwasów tłuszczowych krążących we krwi i hamowania odkładania się płytek miażdżycowych w tętnicach.

Z wymienionych powyżej ziół część zwiększa też wydalanie z organizmu szkodliwych substancji – produktów metabolizmu, trujących składników pożywienia, toksyn bakteryjnych. Surowce te to przede wszystkim liść brzozy, ale też ziele przetacznika, rdestu i wiesiołka. Jest to szczególnie przydatna właściwość przy wirusowych zapaleniach wątroby czy długotrwałym leczeniu lekami syntetycznymi. Te cztery surowce regulują też metabolizm, co może się przekładać na lepszą przemianę materii i mniejsze ryzyko stłuszczenia wątroby przy tłustej diecie. W tej sytuacji pomocne jest też ich działanie przeciwmiażdżycowe, czyli zmniejszające odkładanie się cholesterolu w naczyniach krwionośnych. Silne działanie przeciwmiażdżycowe i odtruwające ma też powszechnie znany czosnek ogrodowy (Allium sativum).

            Innymi roślinami, z których produkty korzystnie wpływają na zawartość tłuszczy we krwi i ogólnie ich metabolizm, są:

  1. Borówka czarna (inaczej czernica, Vaccinium myrtillus) – liść
  2. Mniszek lekarski (Taraxacum officinale) – korzeń, ziele, kwiat
  3. Perz właściwy (Agropyron repens) –  kłącze

Te trzy surowce przeciwdziałają stłuszczeniu wątroby i miażdżycy naczyń, a także pobudzają wydalanie z organizmu szkodliwych substancji (działanie odtruwające). Oprócz tego liść borówki ma właściwości przeciwzapalne, a więc korzystne przy różnorodnych stanach zapalnych  w przebiegu chorób wątroby, np. wirusowym zapaleniu lub zwłóknieniu wątroby. Stan zapalny występuje też przy kamicy żółciowej, zarówno w przewodach, jak i w woreczku żółciowym.

W przypadku osób, które oprócz problemów wątrobowych mają też obniżoną przemianę materii, czy to przez odchudzanie, czy też wręcz odwrotnie, przez siedzący i nieaktywny tryb życia prowadzący do tycia, przydatne są zioła dodatkowo ogólnie regulujące metabolizm. Pomogą one przywrócić prawidłowy poziom spalania kalorii i przyhamować „nabieranie kilogramów”.

  1. Arcydzięgiel litwor (inaczej lekarski, Archangelica officinalis) – korzeń, liść, ziele
  2. Bluszczyk kurdybanek (Glechoma hederaceae) – ziele
  3. Cykoria podróżnik (Cichorum intybus) – korzeń  
  4. Czeremcha zwyczajna (Prunus padus) – kwiat, kora
  5. Dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum) – ziele
  6. Jarząb pospolity (inaczej jarzębina, Sorbus aucuparia) – owoc, kwiat
  7. Jasnota biała (Lamium album) – kwiat,
  8. Jemioła biała (inaczej pospolita, Viscum album) – ziele
  9. Kokoryczki: wielokwiatowa i wonna (Polygonatum multiflorum, P. odoratum) – ziele, kłącze
  10. Lepiężnik różowy (Petasites officinalis) – kłącze, liść
  11. Łopian większy (Arctium lappa) – liść, korzeń
  12. Morszczyn pęcherzykowaty (Fucus vesiculosus)
  13. Nasturcje: większa i mniejsza (Tropaeolum maius, T. minus) – ziele
  14. Nawłocie: pospolita i kanadyjska (Solidago virga-aurea, S. canadensis) – ziele
  15. Nostrzyk żółty (Melilotus officinalis) – ziele
  16. Pierwiosnki: lekarski i wyniosły (Primula veris, P. elatior) – ziele, kwiat
  17. Pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica) – liść, ziele, kłącze
  18. Porost islandzki (Lichen islandicus, Cetraria  islandica)
  19. Przytulia czepna, właściwa, wonna (Galium aparine, verum, odoratum) – ziele

Powyższe zioła, dzięki połączeniu działania metabolicznego i żółciopędnego, poprawiają także trawienie, które może być zachwiane przy nieprawidłowej diecie lub odchudzaniu. Należy przy tym zaznaczyć, że kwiat jasnoty, ziele bluszczyka i wymienione dalej ziele glistnika wręcz przyspieszają metabolizm, a nie tylko go regulują, a morszczyn i przytulia działają przeciwmiażdżycowo.

Oprócz kokoryczki, jemioły i arcydzięgla, wszystkie wymienione zioła metaboliczne pomagają też w odtruwaniu organizmu, czego znaczenie opisano we wcześniejszych paragrafach.

Wartościowym połączeniem działań jest też para „przeciwzapalne i rozkurczowe”, występująca w bluszczyku, jasnocie, kokoryczce, lepiężniku, nasturcjach, nostrzyku, ostryżu (kurkumie) i przytulii oraz:

  1. Kminku zwyczajnym (Carum carvi) – owoc
  2. Krwawniku pospolitym (Achillea millefolium) – ziele
  3. Melisie lekarskiej (Melissae officinalis) – liść, ziele
  4. Tymianku pospolitym (Thymus vulgaris) – ziele

 Dają one dobre rezultaty w zastoju żółci i wynikającej z niego kamicy, gdyż zarówno poprawiają przepływ poprzez rozszerzenie przewodów żółciowych, jak i niwelują powodowany przez ucisk płynu i kamieni stan zapalny. Należy mieć na uwadze, że długo zalegający w jednym miejscu kamień żółciowy może prowadzić do rozwoju odleżyny w odpowiednim narządzie, a ta w skrajnej sytuacji może spowodować perforację ściany pęcherzyka/przewodu, tak więc przeciwdziałanie zaognianiu się tych tkanek w kamicy jest nader ważne. Przetwory z ostryżu pomagają też hamować powstawanie kamieni.

Kilka ziół oprócz powyższego połączonego działania ma też dodatkowe – przeciwbólowe, a więc bardzo pożądane przez osoby borykające się ze złogami żółciowymi, ale też i po prostu z bólami spowodowanymi uszkodzeniem wątroby. Wymienić tu można:

  1. Bez czarny (Sambucus nigra) – owoc
  2. Bylica piołun (Artemisia absinthium) – ziele
  3. Glistnik jaskółcze ziele (Chelidonium maius) – ziele
  4. Majeranek ogrodowy (Majorana hortensis, Origanum majorana) – ziele
  5. Mięta pieprzowa (Mentha piperita) – liść, ziele
  6. Ruta zwyczajna (Ruta graveolens) – ziele, liść
  7. Tatarak zwyczajny (Acorus calamus) – kłącze
  8. Wierzba biała (Salix alba) – liść, kora
  9. Wrotycz pospolity (Tanacetum vulgare) – ziele, kwiat

Zwrócić tu należy uwagę na dwie rzeczy, po pierwsze wierzba dodatkowo hamuje powstawanie kamieni żółciowych i działa odtruwająco, podobnie jak glistnik., a po drugie przetwory miętowe muszą być w mocnym stężeniu, aby działać przeciwbólowo. Kamicy żółciowej przeciwdziała również ziele skrzypu polnego (Equisetum arvense), wspomagające także odtruwanie organizmu.

            Pamiętając o tym, że jednymi z objawów chorób wątroby jest wycieńczenie, wychudzenie i łatwe męczenie się, wspomnijmy też o ziołach dodatkowo działających wzmacniająco na organizm, np.:

  1. Przywrotnik pasterski (Alchemilla monticola, A. pastoralis) – ziele
  2. Rozmaryn lekarski (Rosmarinus officinalis) – ziele, liść
  3. Róża dzika (Rosa canina) – owoc
  4. Sosna zwyczajna (Pinus sylvestris) – liść, pączki

Z wymienionych wcześniej są to też wiesiołek (olej z nasion), jarzębina (owoc), łopian, morszczyn, nostrzyk, pokrzywa, piołun i wrotycz. Wszystkie te zioła pomagają w odzyskiwaniu sił i regeneracji organizmu, np. po infekcji wirusowej czy bakteryjnej, a dzika róża ma właściwości odtruwające, rozkurczowe i przeciwmiażdżycowe.

            Na koniec jeszcze tylko ostatnia z pobocznych właściwości ziół wątrobowych – uspokajanie. Większość wspomnianych surowców w mniejszym lub większym stopniu działa w ten sposób i należy to brać pod uwagę jako cechę zasadniczo pozytywną. W naszych zabieganych czasach, kiedy wszystko należy robić na wczoraj, a wszelkie zdarzenia, które nas spowalniają, są dla nas źródłem stresu, uspokojenie może pozwolić na chwilę wytchnienia. Bez mętliku w głowie jaśniej da się ocenić sytuację, czy to zdrowotną, czy też zawodową lub osobistą. Najlepiej zadziałają na nas wtedy kokoryczka, lepiężnik, kminek, melisa, glistnik, ruta, tatarak, rozmaryn oraz dziurawiec, przy czym przetwory olejowe lub alkohole z tego ostatniego polepszą też nastrój, co jest szczególnie ważne przy jego obniżeniu mogącym występować u chorych na przewlekłe zapalenie wątroby.

 

Autor: mgr n. farm. Łukasz Lechowski

 

Bibliografia:

  1. J. Górski, „Fizjologia człowieka”, Warszawa, PZWL, 2010, ISBN: 978-83-200-4000-5
  2. M. Koczwara, „Farmakognozja”, wyd. 2., t. III-IV, Kraków, 1959
  3. S. Kohlműnzer, „Farmakognozja”, wyd. 5., Warszawa, PZWL, 1997, ISBN: 83-200-2230-4
  4. P. Thor, „Podstawy patofizjologii człowieka”, Kraków, U.W.M. „Vesalius”, 2009, ISBN: 978-83-85688-78-5
  5. H. Różański, „Poradnik zielarski”, Krosno, 1993
  6. H. Różański, „Poradnik fitoterapii, Krosno, 1990-1994
  7. H. Różański, „Roślinne preparaty galenowe”, cz. I-III, Krosno, 1989-1996
  8. H. Różański, „Roślinne preparaty galenowe”, cz. IV, Krosno-Poznań, 1997-2001
  9. http://rozanski.li/48/sylimaryna-sylimarol-i-ostropest/
  10. http://rozanski.li/247/kurkuma-ostryz-curcuma/
  11. http://rozanski.li/396/karczoch-artichoke-cynara-scolymus-l-nowe-spojrzenie-na-skladniki-i-aktywnosc/